Theater aan het Vrijthof

07-05-2021 / Live /

Theater aan het Vrijthof is een prachtig gebouw op een locatie waarvan de geschiedenis meer dan 1000 jaar teruggaat. Van het hertogelijk paleis, het nonnenklooster of zelfs het klooster dat daarna kwam, is maar weinig overgebleven; wat we nu zien werd in 1803 in opdracht van een welvarende tabakshandelaar in neoclassicistische stijl gebouwd op de fundamenten van het klooster. Het gebouw werd in 1825 gekocht door de bevelhebber van de vestingen van de stad, baron Dibbets, en het verwierf bekendheid als het Huis van de Generaal. In 1914 werd het gebouw verkocht aan de gemeente Maastricht en het bood achtereenvolgens onderdak aan het stadsmuseum, het stadsarchief, de stadsbibliotheek en zelfs een politiebureau.

In 1981 werden de eerste plannen gemaakt voor de opening van een muziekhuis op deze plek. Na uitgebreide renovaties opende het Theater aan het Vrijthof in 1992 uiteindelijk zijn deuren. Vandaag is het een van de belangrijkste culturele centra van Maastricht en omstreken, en het is de thuisbasis van het orkest van de Philharmonie Zuidnederland, het operagezelschap Opera Zuid, het nationaal theatergezelschap Toneelgroep Maastricht en het hedendaagse dansgezelschap Sally Dance. De eerste herinrichting van de grote Papyruszaal met 900 zitplaatsen volgde in 2003, gevolgd door nog een grote renovatie in 2017 ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het theater. De tweede fase van deze renovatie omvatte een innovatieve akoestiek - met onder andere de installatie van een d&b V-Series line array-systeem en een DS100 processor - een verbeterde technische infrastructuur en nieuwe zitplaatsen.

De gerenommeerde Nederlandse audio-adviseur Cees Mulder van Kahle Acoustics was nauw betrokken bij de renovatie, die grotendeels is uitgevoerd naar aanleiding van de bedenkingen van het symfonieorkest van het theater, de Philharmonie Zuidnederland, over de akoestiek in de Papyruszaal. Latere studies van Mulder bevestigden dat de akoestiek verre van ideaal was voor klassieke concert- en theaterproducties. Mulder stelde een omvangrijke audio- en akoestische upgrade voor met diverse architecturale veranderingen om de akoestiek in de ruimte te verbeteren en met een compleet d&b audiosysteem. Mulder stelde ook een MCR-systeem (multi-channel reverb) voor ter ondersteuning van de akoestiek. Daarvoor selecteerde hij een krachtige d&b DS100-processor die als matrix fungeert en alle nodige DSP-functionaliteit biedt.

Het doel van het MCR-systeem is de nagalmtijd te verlengen, zodat het publiek de indruk krijgt dat het om een grote, weelderig klinkende concertzaal gaat en niet om een bescheiden, nogal droog klinkend theater. Mulder voerde al aanzienlijke verbeteringen door, zowel voor het publiek als voor het orkest, met fysieke akoestische ingrepen. De rest werd elektro-akoestisch afgehandeld via de DS100; het komt erop neer dat overal in de ruimte microfoons worden geplaatst die worden aangesloten op elke luidspreker in het systeem - in dit geval één microfoon per luidspreker. Het geluid dat door elke microfoon wordt opgevangen, wordt door de DS100 met vertraging en EQ verwerkt, en vervolgens terugvertaald naar de overeenkomstige luidspreker voor weergave. Het resultaat is een rijker geluid met een sterk verhoogde nagalm, waardoor de illusie van een veel grotere, verheven ruimte wordt gecreëerd.

Als nieuwe d&b-verdeler werd Amptec in 2019 betrokken bij de renovatie, zowel voor de ondersteuning van het bestaande systeem als voor de verdere programmering van de DS100. Frank Geerts van Amptec legt uit dat de voornaamste eis erin bestond de bediening van het MCR-systeem te vereenvoudigen, zodat de technische staf van het theater het maximum uit de apparatuur zou kunnen halen. "Het personeel vond de apparatuur geweldig, maar vond het gebruik ervan nogal ingewikkeld, vooral als het systeem opnieuw moest worden geconfigureerd voor verschillende productietypes," zegt hij. “Wat ze echt nodig hadden, was een aantal presets die specifiek waren voor elk scenario en die met een enkele druk op de knop konden worden opgeroepen. Wij hebben het d&b R90 aanraakpaneel met afstandsbediening aangeraden als de ideale oplossing."

Amptec werkte drie dagen aan de programmering van de DS100 via de R1-afstandsbedieningssoftware van d&b met de scenario's die door het theater werden gevraagd; namelijk vlakke vloer voor orkestopstellingen, tribune met een sub-array voor bepaalde opera- en musicalproducties, plus een derde 'analoge' instelling die handmatige PA-configuraties mogelijk maakt voor eenvoudigere opstellingen waarvoor niet noodzakelijk het MCR-systeem moet worden ingezet.

Eric Meij, technisch manager bij Theater aan het Vrijthof, is bijzonder verheugd over de resultaten. “Dankzij het werk van Cees Mulder, en nu Amptec, hebben we een systeem dat onze Papyruszaal even goed laat klinken als elke grote internationale concertzaal voor symfonische orkestuitvoeringen. Toen het systeem voor het eerst werd geïnstalleerd, was het niet gemakkelijk te configureren, maar dankzij de extra programmering in combinatie met de integratie van de R90 is de bediening nu kinderspel - om tussen scenario's te switchen, volstaat het letterlijk om op een knop van de R90 te drukken, en klaar. Al het zware werk wordt door de software gedaan. De combinatie van de DS100, die een matrix met 64 ingangen en 64 uitgangen biedt, elk met EQ, polariteit en delay, en de bijzonder gebruiksvriendelijke R90-interface is voor ons echt fantastisch. Het bespaart ons enorm veel tijd en levert verbluffende resultaten op."

Cees Mulder is het ermee eens: “DS100 is ideaal in deze situatie - het voorziet de matrix die wij nodig hebben voor de audiorouting en de verwerking die nodig is voor de effecten die vereist waren voor deze ruimte. Eigenlijk kunnen we de akoestiek nu laten variëren naargelang het scenario, zonder dat we nog meer galmapparatuur nodig hebben. De rest van het systeem kan op hetzelfde platform draaien, waardoor het echt multifunctioneel is. Voor producties op basis van het gesproken woord bijvoorbeeld, die niet de galm nodig hebben die een symfonieorkest nodig heeft, kunnen we de luidsprekers gewoon als een surroundsysteem gebruiken. En nu de R90 is geïntegreerd gaat het switchen tussen scenario's uiteraard heel gemakkelijk. Ten slotte laat de flexibiliteit van de DS100 ook verdere upgrades toe, waardoor het een toekomstbestendig platform is voor audioverwerking."

Partners in dit project

Amptec connx
d&b audiotechnik

Theater aan het Vrijthof
Vrijthof 47
6211LE Maastricht
Nederland
https://www.theateraanhetvrijthof.nl